Fysieke belasting: algemeen

Op deze pagina is als inleiding beschreven welke fysiek belastende werkhoudingen en werkzaamheden binnen de ggz voorkomen. De informatie is bedoeld voor werknemers, leidinggevenden, staffunctionarissen, management en OR.

In de ggz komen verschillende fysiek belastende werkzaamheden voor. De mate van fysieke belasting wisselt per type zorgverlening. Echter waar fysieke belasting zich voordoet, zijn de risico’s groot. De gevolgen die kunnen optreden zijn bijvoorbeeld rug-, nek- en schouderklachten. In ernst variëren ze van lichte beperkingen tot volledige arbeidsongeschiktheid.

De arbocatalogus maakt onderscheid tussen fysiek belastend werk bij cliëntgebonden functies en fysiek belastend werk bij niet-cliëntgebonden functies. Voorbeelden van cliëntgebonden werkzaamheden waar fysieke belasting een rol speelt zijn: separeren of inperken van cliënten, psychiatrische verpleging van ouderen en verpleging/verzorging van chronische cliënten. Bij deze en andere cliëntgebonden werkzaamheden kunnen de volgende werkhoudingen belastend zijn:

Statische belasting zoals:

• Staand werk
• Beeldschermwerk

Dynamische belasting zoals:
• Tillen en verplaatsen
• Duwen en trekken

De niet-cliëntgebonden functies zijn onder andere in te delen in: functies in de (instellings)keuken, huishoudelijke functies, technische en onderhoudsfuncties, transportfuncties en administratieve functies. Voor deze functies kunnen de volgende werkhoudingen belastend zijn:

Statische belasting zoals:

• Beeldschermwerk
• Staand werk

Dynamische belasting zoals:

• Kort cyclisch werk
• Tillen en dragen
• Duwen en trekken

Statische belasting

Statisch belastende werkzaamheden zijn werkzaamheden waarbij je langdurig dezelfde houding moet innemen. Bijvoorbeeld beeldschermwerk, of het verzorgen van cliënten.

We spreken van statische belasting als:
• je langer dan 1 minuut achtereen moet werken met een gedraaide of meer dan 30 graden voorovergebogen romp.

Andere ongunstige werkhoudingen zijn:
• het hoofd langer dan 8 seconden in een stand met meer dan 20 graden draaiing en/of 20 graden buiging houden
• armen en handen langer dan 4 seconden op of boven schouderhoogte houden
• knieën buigen, zoals op één been staan of knielen.

Dynamische belasting

Bij dynamische belasting kan er ook sprake zijn van repeterende handelingen (zie Beeldschermwerk) en Kort cyclisch werk). Bijvoorbeeld veelvuldig muizen bij beeldschermwerk of werken aan de afwasband in de (instellings)keuken. Als fysiek belastende taken uitgevoerd worden in een ongunstige houding (zie hierboven, onder ‘Statische belasting’), dan zijn ze extra belastend voor het lichaam.

Fysieke belasting komt zelden voor in één enkele vorm, meestal is het een combinatie van een van de bovenstaande vormen. Maatregelen om fysieke belasting te voorkomen of te verminderen richten zich op verbeteringen in:

• de organisatie
• de inrichting van de werkplek
• de werkwijze (wat doe je als werknemer?).

Hieronder staat een aantal algemene maatregelen bij fysieke belasting in deze drie categorieën. In de overige pagina’s over fysieke belasting zijn de specifieke maatregelen per type fysieke belasting opgenomen.

De organisatie

Beleid

• Formuleer een beleid fysieke belasting inclusief beeldschermwerk. De Praktijkrichtlijnen fysieke belasting voor de ggz kun je hierbij als hulpmiddel gebruiken.
• Stem het beleid af op de belastende situaties die in je instelling relevant zijn. Maak hiervoor gebruik van de uitkomsten van de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).
• Gebruik bijvoorbeeld de Beleidsspiegel om een instellingsbeleid te formuleren ten aanzien van fysieke belasting.
• Organiseer voldoende interne deskundigheid op het gebied van fysieke belasting (bijvoorbeeld ergocoaches, aandachtsfunctionarissen, fysio-/ergotherapeuten).
• Maak een plan voor de borging van het onderhoud en de vervanging van hulpmiddelen in de organisatie.
• Houd bij nieuwbouw en verbouw rekening met het voorkomen van fysieke belasting. Neem het onderwerp mee bij het maken van een programma van eisen.

Bij de uitvoering van het werk

• Reserveer in het werkoverleg tijd om belastende werksituaties te bespreken.
• Breng variatie in het werk en laat werknemers regelmatig van taak wisselen, bezie in hoeverre werknemers het werk kunnen rouleren.
• Neem regelmatig pauzes op in de planning, zo bouw je hersteltijd in.
• Geef voorlichting, bied trainingen over fysieke belasting aan. Organiseer ‘training on the job’ om het geleerde in de eigen werksituatie toe te leren passen.
• Spreek als leidinggevende collega’s aan op het naleven van de afspraken over fysieke belasting.

Inrichting van de werkplek

• Zorg voor een juiste inrichting van werkplekken.
• Stel hulpmiddelen ter beschikking en betrek werknemers bij de keuze daarvan.
• Maak bij het kiezen van de juiste hulpmiddelen gebruik van de inhoud van de Tilkoffer (beschikbaar bij de interne deskundige in je instelling).
• Laat een werkplekonderzoek uitvoeren wanneer bij een werplek veel in ongunstige houdingen moet worden gewerkt.
• Onderhoud de hulpmiddelen periodiek en preventief. Vervang ze tijdig. De fabrikant geeft aan hoe vaak controle en onderhoud nodig is.
• Kijk op de verdiepende pagina’s voor specifieke tips over de werkplekinrichting.

Wat doe je als werknemer

• Werk volgens de afgesproken regels en handel daarnaar.
• Wissel je werkzaamheden zo veel mogelijk af.
• Gebruik de aanwezige hulpmiddelen optimaal.
• Neem regelmatig pauze, zo plan je hersteltijd in.
• Bespreek je ideeën of knelpunten in het werkoverleg en/of je jaar-/functioneringsgesprek.
• Maak gebruik van de interne deskundigheid (ergocoaches of aandachtsfunctionarissen).
• Volg een training fysieke belasting en werk in een juiste houding.
• Spreek je collega’s aan als je ziet dat zij het werk op een fysiek belastende manier uitvoeren.

print pagina